Tóm tắt nhanh
- Kiểu kết cấu
- Thượng gia hạ kiều, kết hợp miếu thờ
- Chiều dài
- Khoảng 20,4 m
- Chiều cao
- Khoảng 5,7 m
- Chiều rộng
- "Hơn 13m" theo một nguồn — cần đối chiếu thêm
- Số gian (kết cấu hiện nay)
- 7 gian
- Số gian (ghi chép TK XIX)
- 9 gian (Đại Nam nhất thống chí)
- Mái
- Ngói âm dương
- Nền móng, trụ
- Đá
- Khung, sàn
- Gỗ
Chùa Cầu là công trình kết hợp hai chức năng trong một khối kiến trúc: vừa là cầu, vừa là miếu thờ. Phần này trình bày các đặc điểm kiến trúc có thể xác minh qua tài liệu của Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An.
Kiểu kết cấu: “thượng gia hạ kiều”
Cách gọi chính thức cho kiểu kết cấu của Chùa Cầu là “thượng gia hạ kiều” — phần trên là nhà, phần dưới là cầu — kết hợp thêm một gian miếu thờ nằm ngay trên thân cầu. Đây là một dạng công trình dân dụng kiêm tín ngưỡng, không đơn thuần là một cây cầu giao thông.
Vật liệu và kích thước
- Nền móng và trụ: xây bằng đá.
- Khung kết cấu và sàn: bằng gỗ.
- Mái: lợp ngói âm dương (ngói ống lợp xen kẽ ngửa/úp).
- Chiều dài: khoảng 20,4 m; chiều cao: khoảng 5,7 m (theo tài liệu nghiên cứu của Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An).
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An — Mô tả kết cấu, vật liệu, kích thước hiện nay
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An — chuyên đề nghiên cứu — Trích dẫn Đại Nam nhất thống chí (9 gian) và ghi chép A. Sallet 1919
Cùng tài liệu trên ghi chiều rộng “hơn 13m” — con số này khá lớn so với hình dung thông thường về bề ngang một cây cầu, và có thể mô tả tổng mặt bằng (gồm cả phần miếu) chứ không phải riêng bề ngang lòng cầu. Chúng tôi chưa đối chiếu được với một nguồn thứ hai để xác nhận cách hiểu chính xác, nên nêu nguyên văn số liệu này thay vì diễn giải thêm.
Bao nhiêu gian?
Đây là một điểm có mâu thuẫn thực sự giữa các nguồn — và chúng tôi trình bày cả hai thay vì chọn một con số.
Tài liệu hiện hành của Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An mô tả: “Bộ khung Cầu chia làm 7 gian vắt qua 2 mố cầu.”
Địa chí Đại Nam nhất thống chí (soạn dưới triều Nguyễn) lại mô tả công trình có “9 gian lợp ngói”. Ghi chép của học giả Pháp A. Sallet năm 1919 mô tả một cách phân chia khác nữa: một vòm giữa dài khoảng 3 mét và hai vòm hai bên, sàn lát ván hẹp trên chiều dài 8 mét.
Sự khác biệt này nhiều khả năng phản ánh việc công trình đã trải qua rất nhiều lần trùng tu và tái tạo qua các thế kỷ (xem Lịch sử Chùa Cầu), mỗi lần có thể làm thay đổi cách phân chia không gian, chứ không hẳn là một nguồn nào đó “sai”. Chúng tôi không chọn một con số duy nhất làm đáp án.
Trang trí và chạm khắc
Các cấu kiện chạm khắc truyền thống được ghi nhận gồm đấu củng, tay ngai, trụ đội, cột trốn. Phần bờ nóc mái trang trí họa tiết mặt trời, lưỡng long chầu nguyệt, hoa văn dây lá, cùng các đĩa gốm sứ men lam gắn trên mái — có thể quan sát trực tiếp trong ảnh tư liệu ở trên.
Miếu thờ và tượng linh vật
Ngoài phần cầu, công trình còn có một gian miếu thờ — nguồn gốc của tên gọi “Chùa Cầu”. Chi tiết về vị thần được thờ xem tại Chùa Cầu thờ ai? Ở hai đầu cầu còn có hai cặp tượng gỗ hình chó và khỉ; ý nghĩa và các truyền thuyết liên quan được trình bày riêng tại Tượng chó và khỉ ở Chùa Cầu.
Nhiều trang du lịch mô tả kiến trúc Chùa Cầu là “sự kết hợp phong cách Việt – Hoa – Nhật” như một sự thật hiển nhiên. Trong các tài liệu Tier 1 mà chúng tôi đối chiếu được, cách diễn đạt chính thức gần nhất chỉ là “thượng gia hạ kiều kết hợp với miếu thờ” — không dùng cách nói “kết hợp ba nền văn hóa” này. Đây có thể là một cách diễn giải phổ biến hóa hiện đại, chưa được chúng tôi xác nhận là một kết luận kiến trúc học chính thức, nên chúng tôi không khẳng định nó như một sự thật trên trang này.