Tóm tắt nhanh
- Khởi công
- 28/12/2022
- Khánh thành
- Chiều 3/8/2024
- Thời gian thi công
- Khoảng 19 tháng
- Tổng mức đầu tư
- 20,2 tỷ đồng (giá trị xây lắp trúng thầu 13,3 tỷ đồng)
- Nguồn vốn
- 50% ngân sách tỉnh Quảng Nam, 50% ngân sách TP. Hội An
- Phương pháp
- Hạ giải toàn bộ để khảo sát và tu bổ, không chỉ sửa bề mặt
- Gỗ giữ lại
- ≈ 60% khối lượng gỗ gốc
- Đơn vị thực hiện
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An
Vì sao Chùa Cầu phải đại trùng tu?
Chùa Cầu đã qua ít nhất 8 lần trùng tu kể từ thế kỷ XVIII (xem đầy đủ ở phần “Đây không phải lần đầu” bên dưới). Theo tư liệu của Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, các đợt sửa chữa trước đó — dù đã diễn ra nhiều lần — chưa từng giải quyết triệt để nguyên nhân xuống cấp, do hạn chế về kỹ thuật khảo sát và vật liệu của từng thời kỳ.
Đây là cơ sở được Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An nêu ra để giải thích vì sao lần này cần một đợt “đại trùng tu” ở quy mô hạ giải toàn bộ, thay vì tiếp tục vá sửa cục bộ như các lần trước.
Chúng tôi không tìm thấy nguồn chính thức nào mô tả Chùa Cầu ở tình trạng “sắp sập” hay nguy cấp tức thời trước khi trùng tu — cách diễn đạt này đôi khi xuất hiện trên báo chí giải trí nhưng không có trong các văn bản của cơ quan quản lý di sản hay Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mà chúng tôi đối chiếu được. Lý do được nêu chính thức là xuống cấp tích lũy qua thời gian, không phải một sự cố khẩn cấp.
Chùa Cầu trước khi trùng tu
So với diện mạo sau này, ảnh tư liệu trước trùng tu cho thấy rõ lớp rêu phong, mảng tường bạc màu và mái ngói sẫm màu tích tụ qua nhiều thập kỷ — đây chính là lớp “cổ kính” mà một phần dư luận tiếc nuối sau khi công trình được làm sạch và tu sửa (xem phần tranh luận bên dưới).
Diễn biến đại trùng tu 2022–2024
- 28/12/2022Ngày khởi công
Khởi công dự án
Dự án tu bổ Chùa Cầu chính thức khởi công.
- 4/2023 – 11/2023Khung thời gian ước tính
Hạ giải và khảo sát
Theo một số nguồn, đây là giai đoạn tháo dỡ có kiểm soát, khảo sát từng cấu kiện và xử lý chống mối — mốc ngày cụ thể chưa được xác minh qua nguồn kỹ thuật chính thức.
- 2023Ghi nhận qua báo chí
Phát hiện dấu vết sàn cầu dạng vòm cong
Truyền thông đưa tin về dấu vết cho thấy sàn cầu nguyên thủy có thể là dạng vòm cong — báo cáo khảo cổ học chi tiết chưa được xác minh trực tiếp.
- 3/8/2024Ngày khánh thành
Khánh thành, mở cửa trở lại
Chiều 3/8/2024, đúng dịp giao lưu văn hóa Hội An – Nhật Bản lần thứ 20, sau khoảng 19 tháng thi công.
- Cuối 7/2024Phản ứng dư luận
Tranh cãi về diện mạo mới
Diện mạo sáng màu hơn của công trình gây tranh luận trên báo chí và mạng xã hội trong nước.
- 28–29/7/2024Phản hồi chính thức
Lãnh đạo và cơ quan di sản lên tiếng
Cục Di sản văn hóa, Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An và UBND TP. Hội An giải thích quá trình thẩm định và lý do màu sắc thay đổi.
Chùa Cầu được tu bổ như thế nào?
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mô tả phương pháp thực hiện như “một cuộc giải phẫu — chữa bệnh”: công trình được hạ giải (tháo dỡ có kiểm soát) gần như toàn bộ để khảo sát từng cấu kiện, thay vì chỉ sửa chữa bề mặt như các lần trùng tu trước. Nguyên tắc chỉ đạo được nêu là “không làm giả” và ưu tiên giữ tối đa cấu kiện gốc.
- Mái và sàn: ngói lợp và hệ thống sàn gỗ được tháo dỡ để kiểm tra, phần còn dùng được vệ sinh và lắp lại, phần hư hỏng nặng được thay bằng vật liệu cùng loại.
- Khung gỗ: từng cấu kiện được đánh giá riêng lẻ — cấu kiện còn chịu lực tốt được giữ nguyên vị trí, cấu kiện mục ruỗng mới được thay thế.
- Nền móng đá: được gia cố; phần lớn cấu kiện đá nền móng gốc được đánh giá không còn đủ khả năng chịu lực nên tỷ lệ giữ lại thấp hơn các hạng mục khác (xem số liệu ở phần dưới).
- Hệ thống kỹ thuật: hệ thống điện được cải tạo, xử lý chống mối được thực hiện cho toàn bộ cấu kiện gỗ.
- Miếu thờ: phần miếu thờ trong công trình được tu bổ cùng đợt với phần cầu, không tách riêng.
- Cuối tháng 7/2024: ngay sau khi hình ảnh công trình hoàn thiện xuất hiện, Tuổi Trẻ chạy tựa mô tả Chùa Cầu trông như “anh trai” bóng sáng thay vì một “cụ di tích”; Dân Việt và Thanh Niên đưa tin tương tự về làn sóng tranh cãi.
- 28/7/2024: ông Trần Đình Thành (Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa) trả lời Dân trí, khẳng định quá trình thẩm định kéo dài 7–8 năm và diện mạo hoàn thiện đúng phương án được duyệt; ông Phạm Phú Ngọc xác nhận không sơn phủ thêm lên gỗ và màu ngói dựa trên nghiên cứu lịch sử.
- 29/7/2024: ông Nguyễn Văn Sơn (Chủ tịch UBND TP. Hội An) trả lời Dân Việt, cho biết sự thay đổi màu sắc là trạng thái tạm thời và sẽ phong hóa tự nhiên theo thời gian; thành phố giao trung tâm quản lý di tích nghiên cứu điều chỉnh để bớt “chói” hơn nếu cần.
- Báo Chính phủ — Thông tin chính thức về khánh thành, ngân sách, tỷ lệ cấu kiện gốc (03/8/2024)
- Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch — Phương pháp trùng tu, nguyên tắc bảo tồn, tỷ lệ cấu kiện gốc (29/7/2024)
- Dân trí — Phát biểu của Cục Di sản văn hóa và Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An (28/7/2024)
- Dân Việt — Phản hồi của UBND TP. Hội An về màu sắc công trình (29/7/2024)
- Tuổi Trẻ — Tường thuật phản ứng dư luận khi công trình hoàn thành (28/7/2024)
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An — Lịch sử các lần trùng tu trước 2022
Về khung thời gian thi công thực tế, một số nguồn cho biết phần hạ giải và khảo sát diễn ra trong khoảng tháng 4–11/2023, nằm trong tổng thời gian dự án 28/12/2022 – 3/8/2024. Chi tiết mốc thời gian thi công theo ngày cụ thể chưa được chúng tôi xác minh trực tiếp qua một nguồn kỹ thuật chính thức, nên chỉ nêu ở đây như một khung tham khảo.
Bao nhiêu cấu kiện gốc được giữ lại?
Đây là số liệu được Báo Chính phủ và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố cùng lúc và khớp nhau. Quan trọng: mỗi tỷ lệ dưới đây áp dụng riêng cho loại cấu kiện tương ứng, không phải tỷ lệ nguyên gốc của toàn bộ công trình Chùa Cầu.
| Loại cấu kiện | Tỷ lệ giữ lại (cấu kiện gốc) |
|---|---|
| Gỗ (khung, sàn) | ≈ 60% |
| Ngói lợp mái | ≈ 30% |
| Đĩa gốm sứ cổ trên bờ nóc | ≈ 80% |
| Cấu kiện nền móng đá | ≈ 20% |
| Họa tiết trang trí bờ nóc | ≈ 35% |
Nguồn: Báo Chính phủ (03/8/2024) và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (29/7/2024) — hai nguồn Tier 1 công bố số liệu khớp nhau.
Khảo cổ trong quá trình tu bổ phát hiện gì?
Trong quá trình hạ giải, truyền thông trong nước có đưa tin về việc đội ngũ khảo sát tìm thấy dấu vết nền đá và khung dầm cho thấy phần sàn cầu nguyên thủy có dạng vòm cong, khác với mặt sàn phẳng quen thuộc trước trùng tu — được cho là kết quả của một lần chỉnh sửa dưới thời Pháp thuộc.
Chúng tôi chưa tiếp cận trực tiếp được báo cáo khảo cổ học kỹ thuật chính thức cho phát hiện này — thông tin trên chỉ dựa vào tường thuật báo chí. Vì vậy các chi tiết kỹ thuật cụ thể (mức độ cong, thời điểm chỉnh sửa chính xác) nên được xem là thông tin cần xác minh thêm, không phải kết luận khảo cổ học đã công bố đầy đủ.
Về câu hỏi ai xây dựng Chùa Cầu và xây khi nào: đợt đại trùng tu 2022–2024 tập trung vào bảo tồn kết cấu hiện có, không phải một cuộc khai quật khảo cổ học quy mô lớn nhằm xác định niên đại gốc. Do đó, các phát hiện trong đợt này không cung cấp bằng chứng mới để khẳng định một năm xây dựng cụ thể (như con số “1593” thường thấy trên mạng) hay xác nhận chắc chắn thương nhân Nhật Bản là người xây dựng — hai nội dung này vẫn nên được hiểu theo đúng mức độ bằng chứng đã trình bày ở trang chủ và trang lịch sử: phần lớn là truyền thuyết/tương truyền, không phải sự thật lịch sử đã được văn bản hoặc khảo cổ xác nhận trực tiếp.
Trước và sau trùng tu
Hai ảnh chụp ở hai thời điểm và góc độ khác nhau (không phải cùng khung hình) — dùng để minh họa thay đổi diện mạo tổng thể, không phải một phép so sánh kỹ thuật chính xác từng chi tiết.
Vì sao Chùa Cầu trông “mới” sau trùng tu?
1. Thay đổi có thể quan sát được
So với trước trùng tu, bề mặt gỗ và mái ngói sau khi hoàn thành có màu sáng và đều màu hơn — do được vệ sinh, xử lý mối mọt, và một phần cấu kiện (đặc biệt là nền móng đá và ngói) được thay bằng vật liệu mới theo tỷ lệ nêu ở bảng trên. Lớp rêu phong và bụi thời gian vốn quen thuộc trong ảnh trước đó vì thế giảm đi rõ rệt.
2. Giải thích từ phía bảo tồn
Theo Dân trí, ông Phạm Phú Ngọc (Giám đốc Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An) cho biết không sử dụng thêm sơn phủ trên bề mặt gỗ, giữ nguyên tông màu gỗ thật; màu sắc mái ngói được xác định dựa trên nghiên cứu lịch sử; và độ “cổ kính” sẽ trở lại tự nhiên theo thời gian khi công trình tiếp xúc với thời tiết. Ông Trần Đình Thành (Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa) khẳng định dự án đã được thẩm định trong 7–8 năm và diện mạo hoàn thiện đúng theo phương án được phê duyệt.
3. Phản ứng của công chúng
Khi hình ảnh Chùa Cầu sau trùng tu được lan truyền, nhiều báo (Tuổi Trẻ, Dân Việt, Thanh Niên) ghi nhận làn sóng ý kiến trái chiều trên mạng xã hội, phần lớn cho rằng công trình trông quá mới so với hình dung quen thuộc về một di tích cổ. Đây là phản ứng của công chúng và báo chí đã ghi nhận công khai — không phải một đánh giá chuyên môn về chất lượng bảo tồn.
Chúng tôi không đưa ra kết luận bên nào “đúng” trong tranh luận này. Ba lớp thông tin trên — thay đổi quan sát được, giải thích của cơ quan bảo tồn, và phản ứng của công chúng — được trình bày tách bạch để bạn đọc tự đối chiếu.
Tranh luận sau khi Chùa Cầu mở cửa trở lại
Diễn biến cụ thể được báo chí trong nước tường thuật như sau:
Tính đến thời điểm bài viết này được cập nhật, chúng tôi chưa tìm thấy một đánh giá hậu kiểm độc lập (ngoài các phát biểu của chính cơ quan thực hiện dự án) về việc liệu phương án xử lý màu sắc có được điều chỉnh thêm hay không.
Cái gì cũ được giữ, cái gì phải thay?
| Hạng mục | Tình trạng trước tu bổ | Cách xử lý | Nguồn |
|---|---|---|---|
| Khung gỗ chịu lực | Một phần mục ruỗng, một phần còn tốt | Giữ nguyên cấu kiện còn tốt (~60% khối lượng gỗ); thay cấu kiện mục hỏng | Báo Chính phủ, Bộ VHTTDL (2024) |
| Ngói lợp mái | Xuống cấp theo thời gian | Giữ lại ~30%; phần còn lại thay ngói cùng loại | Báo Chính phủ, Bộ VHTTDL (2024) |
| Đĩa gốm sứ cổ trên bờ nóc | Phần lớn còn nguyên vẹn | Giữ lại ~80%, tái định vị tại chỗ | Báo Chính phủ, Bộ VHTTDL (2024) |
| Cấu kiện nền móng đá | Phần lớn không còn đủ khả năng chịu lực | Chỉ giữ lại ~20%; phần lớn gia cố/thay mới | Báo Chính phủ, Bộ VHTTDL (2024) |
| Hệ thống điện | Cũ, không nêu chi tiết | Cải tạo mới | Tổng hợp đưa tin dự án 2024 |
Đây không phải lần đầu Chùa Cầu được tu bổ
Trước đợt đại trùng tu 2022–2024, di tích đã được ghi nhận trùng tu ít nhất 7 lần: năm Quý Mùi 1763, Đinh Sửu 1817 và Ất Hợi 1875 (đều do xã Minh Hương/thương nhân Hội An thực hiện, có bia đá ghi lại tại di tích); 1915–1917 dưới chính quyền thuộc địa Pháp; 1962 do tỉnh Quảng Nam; đợt 8–10/1986 do Bộ Văn hóa và chính quyền Hội An tập trung vào mái và sàn; và 1996 xây lại phần trụ phía tây, gia cố tường bắc. Bài viết Lịch sử Chùa Cầu trình bày đầy đủ mốc thời gian này cùng với các sự kiện về nguồn gốc và tên gọi công trình.
Chùa Cầu hiện nay
Sau khi khánh thành chiều 3/8/2024, Chùa Cầu tiếp tục mở cửa đón khách tham quan như một phần của khu phố cổ Hội An. Về lâu dài, theo giải thích của cơ quan quản lý di sản, các bề mặt gỗ và ngói mới sẽ phong hóa và sậm màu dần theo thời gian và điều kiện thời tiết — quá trình này chưa có mốc thời gian cụ thể nào được công bố.
Nếu bạn đang chuẩn bị tham quan, xem thông tin giá vé và giờ tham quan hiện hành tại trang chủ, mục Tham quan Chùa Cầu.