Tóm tắt nhanh
- Số lượng tượng
- 2 cặp tượng gỗ
- Vị trí
- Hai đầu cầu
- Tên gọi
- Linh cẩu (chó), Thần hầu (khỉ)
- Lý giải chính thức
- Linh vật trấn giữ, xua tà (tín ngưỡng Đông Á)
- Truyền thuyết phổ biến nhất
- Khởi công năm Thân, hoàn thành năm Tuất — chưa có tài liệu xác nhận
Ở hai đầu Chùa Cầu có hai cặp tượng gỗ: một đôi chó và một đôi khỉ. Đây là một trong những chi tiết được du khách chú ý và tò mò nhiều nhất — cũng là nơi truyền thuyết dân gian và thông tin đã xác minh dễ bị lẫn lộn nhất trên internet. Bài viết này tách bạch rõ từng lớp thông tin.
Điều có thể xác minh
Hai cặp tượng gỗ — một đôi chó (gọi là “linh cẩu”) và một đôi khỉ (gọi là “thần hầu”) — được đặt thờ ở hai đầu cầu. Đây là chi tiết vật lý có thể quan sát trực tiếp tại di tích, được xác nhận trong tài liệu chính thức của Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An.
Cách lý giải chính thức
Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An lý giải đây thuộc tín ngưỡng thờ linh vật trấn giữ, xua đuổi tà khí — một tín ngưỡng phổ biến ở khu vực Đông Á. Cách lý giải chính thức này mang tính biểu tượng chung, không gắn với một câu chuyện cụ thể nào về năm xây dựng hay sự kiện lịch sử.
Truyền thuyết dân gian: năm Thân, năm Tuất
Câu chuyện phổ biến nhất trên các trang du lịch kể rằng: cầu khởi công vào năm Thân (con khỉ) và hoàn thành vào năm Tuất (con chó), kéo dài 3 năm — do đó có tượng khỉ và chó ở hai đầu để đánh dấu.
Câu chuyện năm Thân – năm Tuất được báo Pháp Luật Việt Nam (2018) ghi nhận, nhưng nguồn của câu chuyện được nêu rõ là “một số bô lão ở Hội An” — tức truyền miệng dân gian, không phải một nhà nghiên cứu hay tài liệu văn bản. Chúng tôi không tìm thấy câu chuyện này trong bất kỳ tài liệu chính thức nào của Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An. Đây nên được hiểu là một truyền thuyết dân gian được lưu truyền, không phải một sự thật về lịch sử xây dựng.
Truyền thuyết thủy quái
Cũng theo bài báo trên, ông Võ Phùng (khi đó là Giám đốc Trung tâm Văn hóa Thể thao TP. Hội An) kể lại một truyền thuyết trong đó cộng đồng người Nhật được cho là đã thờ Thần Khỉ và Thần Chó ở hai đầu cầu để trấn áp một thủy quái, ngăn ngừa động đất. Đây là một câu chuyện dân gian được một cán bộ văn hóa có tên tuổi thuật lại — đáng ghi nhận như một phần văn hóa truyền miệng, nhưng vẫn là truyền thuyết, không phải sự kiện lịch sử đã được kiểm chứng.
Thuyết phong thủy — chưa xác minh được nguồn
Một số trang mạng còn thêm chi tiết: tượng khỉ hướng tây nam, tượng chó hướng tây bắc, và hình dáng cây cầu tượng trưng cho một thanh kiếm trấn xuống sống lưng thủy quái để bảo vệ ba vùng đất. Chúng tôi tìm thấy chi tiết này lặp lại trên nhiều trang du lịch nhưng không tìm được một nguồn có tên tuổi hay tài liệu gốc nào cho thuyết này. Vì vậy chúng tôi không xem đây là thông tin đáng tin cậy, chỉ nêu lại như một dị bản đang lưu hành.
Tóm lại: bốn lớp thông tin, không nên gộp làm một
| Lớp thông tin | Nội dung | Mức độ tin cậy |
|---|---|---|
| Đã xác minh | Có hai cặp tượng chó, khỉ ở hai đầu cầu | Cao — quan sát trực tiếp được |
| Lý giải chính thức | Linh vật trấn giữ, xua tà theo tín ngưỡng Đông Á | Từ cơ quan di sản, mang tính khái quát |
| Truyền thuyết dân gian | Chuyện năm Thân – năm Tuất; chuyện thủy quái | Truyền miệng, có nguồn thuật lại nhưng không có văn bản xác nhận |
| Chưa xác minh | Thuyết phong thủy hướng Tây Nam/Tây Bắc, hình kiếm trấn yêu | Không tìm được nguồn cụ thể |
Xem thêm bối cảnh kiến trúc nơi đặt các tượng này tại Kiến trúc Chùa Cầu, và vị thần được thờ chính trong miếu tại Chùa Cầu thờ ai?
Nguồn & tài liệu đối chiếu
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An — Xác nhận sự tồn tại và cách lý giải chính thức của tượng linh vật
- Báo Pháp Luật Việt Nam (17/5/2018) — Truyền thuyết năm Thân – Tuất và truyền thuyết thủy quái, thuật lại bởi ông Võ Phùng